Home
Mówi się o uczciwej polityce, uczciwej grze, uczciwych zawodach, np. sportowych, uczciwej konkurencji. Tradycyjnie pojęcie uczciwości odnoszono do wytwórczości, handlu, usług. Mówiono zatem, np. o uczciwości- lub nieuczciwości - kupieckiej, rzemieślniczej, przedsiębiorców, a także przedstawicieli tzw. wolnych zawodów - pracowników nauki, wymiaru sprawiedliwości, dziennikarzy, lekarzy. Zaprzeczeniem uczciwości we wszystkich przypadkach jest oszustwo, krętactwo, matactwo, niedotrzymywanie zobowiązań -- wszelkiego rodzaju fałszerstwa, kłamstwa, świadome wprowadzanie w błąd na niekorzyść drugiej strony. W handlu np. typowe są oszustwa na miarze, wadze i cenie, na jakości towarów podobnie w usługach, m.in. turystycznych - ukrywanie wad towarów (np. terminu przydatności) i usług. W tzw. etyce finansowej częste są oszustwa podatkowe, opóźnianie rozliczeń i płatności oraz wynagrodzeń, ukrywanie obrotów, fałszowanie faktur (oszustwa celne), wyłudzanie odszkodowań lub kredytów, celowe bankructwa, sztuczne przepisywanie majątku na podstawione osoby lub firmy. W naszej prasie roi się od opisu fałszerstw i oszustw popełnianych w biznesie. Tytuły publikacji brzmią np.: "Nieuczciwość na warszawskiej giełdzie", "Rekordowa manipulacja". Jedna z prokuratur oskarżyła agenta celnego oraz pracownika pewnej firmy o fałszowanie faktur eksportowych przez zaniżenie wartości towarów na kwotę prawie 3,5 mln dolarów. Inna oskarżyła byłe kierownictwo jednej ze spółek akcyjnych o fałszowanie raportów statystycznych, podawanie nieprawdziwych danych w sprawozdaniach. Fałszywe dane wpłynęły na informacje przekazywane Komisji Papierów Wartościowych. Byłemu księgowemu jednej ze spółek prokurator zarzuca, że grał na giełdzie wykorzystując poufne informacje własnej firmy, do których miał dostęp z racji pełnienia swych funkcji. Podobny zarzut- korzystanie z poufnych informacji o treści zleceń giełdowych postawiono też byłemu maklerowi giełdowemu. Prokuratura podejrzewa, że grupa biznesmenów manipulowała kursami akcji niektórych firm. Za nieuczciwość usunięto z Business Center Clubu kilkunastu biznesmenów. Kartę członkowską stracił np. przedsiębiorca, który z kilku banków wziął kredyty pod zastaw tych samych dóbr.
Reklama jest nieodłącznym elementem działalności gospodarczej - i warunkiem jej rozwoju oraz efektywności. Toteż istnieje wiele publikacji poświęconych istocie, celom, rodzajom, technikom skutecznej reklamy. Istnieje też wiele publikacji poświęconych etyce reklamowej, istnieją wyodrębnione z całości etyki biznesu kodeksy etyki reklamy oraz wyspecjalizowane instytucje zajmujące się tym zagadnieniem, stojące na straży uczciwej reklamy, usiłujące przeciwdziałać reklamie nierzetelnej. Ustalane są granice dopuszczalnych "chwytów" reklamowych. Na powszechność reklamy wpływ wywiera zarówno rozwój działalności gospodarczej, wzrost konkurencji między producentami różnych dóbr oraz producentami dóbr takich samych, jak i rozwój środków i technik masowej komunikacji. Reklamy są wszędzie - reklamowane jest wszystko. Toteż problemem jest nie tylko techniczna jakość i skuteczność reklamy, ale i jej aspekt moralny - moralna ocena stosowanych w niej środków i metod oraz ich społecznych skutków. Aspekt ten sprowadza się do kwestii uczciwej, rzetelnej reklamy, ta kwestia zaś do prawdziwości i kłamstwa w reklamie. Istnieje cały syndrom możliwych, celowo stosowanych form kłamstwa w reklamie, często subtelnych i trudnych do wychwycenia. Można do nich zaliczyć m.in. wprowadzającą w błąd prezentację dóbr, mylące wykorzystanie metod i danych naukowych, wysnuwanie fałszywych wniosków z prawdziwych danych i faktów, tendencyjne redagowanie informacji, polegające na odwracaniu uwagi, unikanie szczegółów istotnie zmieniających sens oferty itp. W reklamie stosowane są półprawdy, zafałszowania i retusze, zwodnicze fotografie. Wykorzystywane bywają bezwartościowe - rzekome - świadectwa naukowe, propagowane fałszywe przyczyny określonych skutków, rozbudzane są nadmierne oczekiwania odbiorców (np. w dziedzinie odchudzania czy kosmetyków), stosowane wieloznaczne pojęcia (np. "zdrowa żywność", "naturalna żywność"), których odbiorca nie jest w stanie jednoznacznie odczytać, które wprowadzają co w błąd.
Wartość i zasada odpowiedzialności należy do centralnych kategorii w etyce biznesu - podobnie zresztą jak w etyce ogólnej. Można ją porównać do kategorii wolności, godności, sprawiedliwości, uczciwości. Ma ona aspekt zarówno prawny, jak i moralny. Odpowiedzialność pojmowana bywa jako cecha szczególna, znamionująca czło-wieczeństwo. " Być człowiekiem, to znaczy być odpowiedzialnym" (Staint - Exupery). Odnosi się ją do człowieka w ogóle, do każdej jego roli i funkcji. Ale akcentuje się ją zwłaszcza w odniesieniu do ludzi wywierających istotny wpływ na życie i los innych ludzi oraz całego społeczeństwa, czy nawet ludzkości. Taka odpowiedzialność ciąży np. na uczonych, politykach, przedsiębiorcach, menedżerach. Mówił M. Weber: "W polityce obowiązuje nie etyka pryncypiów, ale etyka odpowiedzialności. Odpowiedzialności nie za intencje, lecz za skutki działania". Dyskusyjne jest w tym stwierdzeniu określenie "etyka pryncypiów". Pryncypia etyczne są niezbędne i w polityce, i w życiu gospodarczym. Ważne są także intencje. Z całą zaś pewnością kwestię odpowiedzialności za skutki działania odnieść można również do sfery biznesu. Pojęcie odpowiedzialności ma wiele znaczeń. Stosuje się je m.in. do wyróżnienia, jak wyżej zaznaczono, istotnych społecznie funkcji, zadań. Mówimy o odpowiedzialnych funkcjach, rolach, stanowiskach, pozycjach zajmowanych w państwie, nauce, administracji, w przedsiębiorstwie. Pojęcie to odnosi się również do całości postępowania człowieka, do jego zachowań. W tym sensie mówi się o człowieku odpowiedzialnym - zachowującym się odpowiedzialnie, podejmującym odpowiedzialne decyzje, przewidującym skutki swoich postępków i decyzji. Najczęściej odpowiedzialność kojarzy się z ponoszeniem konsekwencji swoich czynów - z ponoszeniem odpowiedzialności wobec kogoś - za swe decyzje, dokonania, zachowania. Wiąże się to m.in. z kwestiami winy i kary - lub zasługi i nagrody. To rozumienie odpowiedzialności ma także wyraźny sens prawny -(odpowiedzialność karna, dyscyplinarna, finansowa, organizacyjna itp.). istotne znaczenie ma tu odpowiedzialność moralna. Taką odpowiedzialność ponosi się przed sobą przed swym sumieniem. Ale także przed określonymi wspólnotami. W biznesie np. - przed pracodawcą, firmą, załogą, wspólnikami, akcjonariuszami, klientami. Przed społeczeństwem jako całością. Wymaga to rozwiniętego poczucia odpowiedzialności i sprawiedliwości. Zdolności i odwagi przyznania się do błędu i winy, poniesienia konsekwencji. (W handlu np. jest to kwestia rzetelnego potraktowania reklamacji, wymiany wadliwego towaru, czy choćby przeproszenia klienta). Szczególną formą ponoszenia odpowiedzialności jest np. bankructwo, upadek przedsiębiorstwa. Ale bankructwo celowe, fałszywe jest formą ucieczki od odpo-wiedzialności, uchronienia się przed nią, a także nieuczciwej gry. Odpowiedzialność wreszcie, to praktyczna troska o pozytywny stan rzeczy w określonych dziedzinach - o ich dobro, rozwój, sukces, pożądane efekty. To zatem poczuwanie się do odpowiedzialności za gospodarowanie swoją własnością, za los własnej firmy lub firmy, w której się pracuje, za jej działalność korzystną również dla innych. Za stan gospodarki w danej dziedzinie lub w całym kraju, za jego rozwój i przyszłość. Za środowisko przyrodnicze. Być odpowiedzialnym w tym sensie -to tyle, co czuć się zobowiązanym do określonych działań, których celem jest pomyślność, powodzenie osób i dziedzin, za które poczuwamy się do odpowiedzialności. Zazwyczaj jest to sprawa współodpowiedzialności. Odpowiedzialnymi są jednostki ludzkie. Przedmiotem dyskusji jest natomiast kwestia odpowiedzialności zbiorowej - narodów, grup społecznych, pokoleń, sił politycznych itp. za określony stan rzeczy (np. narodu niemieckiego za zbrodnie hitleryzmu). Ale w życiu gospodarczym sprawa wydaje się być oczywista. Pojęcie odpowiedzialności odnosi się tu w równym stopniu do jednostki, jej zachowań i decyzji, co i do grup i instytucji, ich działalności i decyzji. Np. do przedsiębiorstw, finn, organizacji gospodarczych. Odpowiedzialność to także dług i zobowiązanie. "Każdy człowiek jest dłużnikiem zawodu , który wykonuje" (F. Bacon).
